Truy cập nội dung luôn

  KHOA LÝ LUẬN CƠ SỞ

NỮ CHIẾN SĨ CÁCH MẠNG NGUYỄN THỊ QUANG THÁI - MỐI TÌNH ĐẦU CỦA ĐẠI TƯỚNG VÕ NGUYÊN GIÁP
Ngày đăng 05/10/2021 | 10:53 AM  | View count: 91

Nhân kỷ niệm 110 năm Ngày sinh Đại tướng Võ Nguyên Giáp (25/8/1911 - 25/8/2021) và sinh hoạt chuyên đề quý III năm 2021 của Chi bộ khoa Lý luận cơ sở với chủ đề “Tìm hiểu di tích lịch sử nhà tù Hỏa Lò”, xin giới thiệu bài sưu tầm về nữ chiến sĩ cách mạng Nguyễn Thị Quang Thái - mối tình đầu của Đại tướng Võ Nguyên Giáp.

     Đại tướng Võ Nguyên Giáp có hai người vợ, cũng là hai mối tình xuyên suốt cuộc đời ông. Người vợ đầu, bà Nguyễn Thị Quang Thái (1915-1944) là nữ chiến sĩ cách mạng gan dạ, trung kiên. Người vợ thứ hai, bà Đặng Bích Hà là Phó Giáo sư Sử học uyên thâm và thanh khiết. Nhà tù Hỏa Lò là nơi chứng kiến giây phút cuối cùng của liệt sỹ Nguyễn Thị Quang Thái - mối tình đầu của Đại tướng Võ Nguyên Giáp.

     Đại tướng Võ Nguyên Giáp từng nghe danh Quang Thái là một thiếu nữ rất hăng hái tham gia hoạt động cách mạng, em gái của đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai. Cuộc gặp gỡ giữa hai người trên chuyến tàu Hà Nội - Vinh - Huế năm 1929 như một định mệnh. Bà từ nhà vào Huế nhập học Trường Nữ sinh Đồng Khánh, ông cũng trên đường công tác vào Huế. Cô gái có dáng vẻ dịu hiền, gương mặt trái xoan, đôi mắt đen rất sáng, toát lên vẻ cương nghị, thông minh đã để lại ấn tượng đặc biệt trong lòng ông. Một hôm, ông đang làm việc ở nhà ông Lê Ấm, con rể cụ Phan Chu Trinh thì có một thiếu nữ tìm gặp. Cô nữ sinh xinh xắn, nói giọng Vinh ấm áp. Đang mải viết, ông ngẩng lên và sững sờ: Không ngờ đó là người mà ông có "ấn tượng đặc biệt" bấy lâu.

     Năm 1931, Đại tướng bị bắt vì tham gia phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh. Ông bị giam vào nhà lao Thừa Phủ. Đi qua nhà giam nữ, ông giật mình nhận ra bà Quang Thái. Bà cũng đã bị bắt. Thời gian trong tù ông hiểu và yêu bà nhiều hơn. Bà có câu nói nổ tiếng dặn bạn tù trong nhà tù ở Huế: ''Không ai tố giác bạn, bạn đừng tố giác ai'' (nguyên văn câu nói bằng tiếng Pháp để bọn lính gác không hiểu: ''Personne ne vous dénonce, ne dénoncez personne''). Cô gái mới 16 tuổi mà đã có khẩu khí sâu sắc, quả cảm biết bao. Bài thơ đầy khí phách của bà được truyền nhau khắp nhà lao:

Mười sáu xuân qua sống ở đời

Nhân tình nghĩ đến lệ đầy vơi

Trông phường đế quốc lòng ngao ngán

Thấy bạn cần lao dạ rối bời

Quyết chí hi sinh thây kệ chết

Đem lòng phấn đấu mặc đầu rơi

Ngọn cờ vô sản bao giờ phất

Chín suối hồn ta mỉm miệng cười.

     Cuối năm 1931, ông được ra tù nhưng bị quản thúc tại quê. Bà Quang Thái cũng được trả tự do trong dịp này, hai người thường viết thư cho nhau. Bà yêu mến người con trai Quảng Bình hiền lành nhưng mạnh mẽ, thích đôi mắt vừa hồn nhiên nhân hậu, vừa cương nghị, sắc sảo của ông. Lúc xa ông, bà thấy nhớ giọng nói ấm áp và ánh nhìn trìu mến dành cho mình.

     Năm 1935, ông bà tổ chức lễ cưới, khi ấy bà Quang Thái tròn 20 tuổi và ông Võ Nguyên Giáp 24 tuổi. Đó là một đám cưới “chạy tang” do bà ngoại của bà Quang Thái đột nhiên ngã bệnh. Hai người chung sống tuy 10 năm chồng vợ, nhưng chỉ có 5 năm bên nhau ở Hà Nội. Năm 1939, người con gái đầu lòng Võ Hồng Anh ra đời.

     Cuối 1939, Chính phủ Mặt trận bình dân Pháp bị lật đổ; ở Đông Dương, Pháp khủng bố mạnh. Một năm sau, theo phân công của Đảng, ông cùng đồng chí Phạm Văn Đồng bí mật sang Trung Quốc tìm gặp lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc. Trước khi đi, bà Quang Thái động viên ông: Đây là thời cơ lớn để đóng góp cho sự nghiệp cách mạng, anh cứ yên tâm lên đường, mẹ con em sẽ tự lo được. Chờ con lớn thêm chút nữa, em sẽ gửi ông bà và cũng sẽ thoát ly làm cách mạng.

     Năm 1942, bà Quang Thái bị bắt và bị kết án 16 năm tù, giam cầm tại nhà lao Hỏa Lò. Trong tù, bà hết lòng chăm sóc, động viên chị em dũng cảm đấu tranh chống tra tấn, chống chế độ hà khắc của nhà tù thực dân. Bà còn dạy chị em trong tù học văn hóa. Cuộc sống gian khổ trong tù cùng với những trận tra tấn dã man khiến sức bà yếu dần.

     Những năm 1943-1944, trong nhà tù Hỏa Lò có dịch thương hàn. Có kiến thức về y học, bà tận tình chăm sóc chị em bị bệnh. Cuối cùng, bản thân bà cũng bị bệnh thương hàn. Đến khi đã kiệt sức, bà mới được đưa vào nhà thương làm phúc. Năm 1944, bà mất mà không gặp được con gái lần cuối.

     Khi bà bị bắt giam, Đại tướng đã về nước theo chỉ thị của Bác Hồ cùng các đồng chí lãnh đạo khác xây dựng chiến khu Cao - Bắc - Lạng. Ông không biết bà bị bắt giam. Nhiều khi ngồi dưới gốc cây trong rừng đại ngàn, ông mong đến ngày được gặp lại vợ và con gái. Do điều kiện hoạt động phải giữ bí mật, lâu lâu ông mới gửi về nhà một bức thư viết trên mẩu giấy thuốc lá khi có liên lạc trực tiếp. Ông chia sẻ với bà nỗi đau chị Minh Khai hi sinh. Ông không biết bà cũng đã hi sinh trong tù. Những lá thư chứa chan tình yêu viết trên giấy thuốc lá mỏng mảnh vẫn tiếp tục gửi về địa chỉ người đã mất.

     Cho đến một ngày tháng 4/1945, trong Hội nghị quân sự cách mạng Bắc kỳ họp tại Hiệp Hòa, Bắc Giang, ông mới nghe đồng chí Trường Chinh nói tin dữ mà tưởng ông đã biết:

     - Chị Thái chưa kịp rút vào hoạt động bí mật thì bị chúng bắt... Cũng không ngờ chị mất ở trong tù.

     Nỗi đau quá đột ngột. Ông lặng người hỏi:

     - Anh nói sao?

     Đồng chí Trường Chinh rất ngạc nhiên:

     - Anh chưa biết tin à?

     Quang Thái mất rồi ư? Bị sốc quá mạnh, ông bàng hoàng đi sang buồng bên, bỏ dở cuộc họp... Ông không ngờ cái ngày hôm ấy, cuộc chia tay ngắn ngủi, bịn rịn bên Hồ Tây lại là lần cuối cùng ông gặp người vợ thương yêu. Nén nỗi đau riêng, ông trở lại với trách nhiệm của người chỉ huy Đội Việt Nám tuyên truyền giải phóng quân, tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam. Trong trận chiến chống Pháp giải phóng dân tộc, Đại tướng Võ Nguyên Giáp còn nỗi niềm riêng: trả thù cho người đồng chí, người vợ yêu đã hi sinh khi chưa tròn 30 tuổi.

     Sau này, khi đất nước đã hòa bình, thống nhất, cứ đến ngày 27/7 hàng năm, Đại tướng cùng người vợ sau là Phó Giáo sư Đặng Bích Hà và con cháu lại lên nghĩa trang Mai Dịch thắp hương cho liệt sĩ Nguyễn Thị Quang Thái.

Hôm đưa tang Đại tướng, đoàn đại biểu Ban Liên lạc các chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày tại nhà lao Hỏa Lò đã đến thắp hương, cúi đầu kính cẩn trước linh cữu Đại tướng. Bịn rịn tiễn đưa ông, những người cựu tù Hỏa Lò chờ đợi đến giờ linh xa chở Đại tướng đi qua phố Tràng Thi, gần với di tích lịch sử cách mạng nhà lao Hỏa Lò, đứng chờ để vĩnh biệt ông lần cuối. Biết đâu, trong đoàn cựu tù chính trị Hỏa Lò có hương hồn bà Quang Thái cũng đến để tiễn đưa ông.

     Như vậy, sau 74 năm âm dương cách biệt, Đại tướng đã được gặp lại người vợ đầu của mình, cùng con gái là cố Giáo sư Võ Hồng Anh ở cõi niết bàn.

     Xin kết thúc bài viết ngắn này bằng lời bình của nhà cách mạng lão thành Hoàng Thị Ái: Trong cuộc đời trong sáng và tấm gương hy sinh vì cách mạng, vì dân tộc của Nguyễn Thị Quang Thái đáng để các thế hệ mai sau mãi mãi nâng niu, gìn giữ./.

Thực hiện: Đ/c Nguyễn Thị Ngân - Chi bộ Khoa Lý luận cơ sở

-----------------------------------

Tham khảo tại các trang web:

- http://hoalo.vn;

- http://tuoitre.vn;

- www.qdnd.vn

 

  Văn bản Nhà trường

  thời tiết

Hà Nội
Đà Nẵng
TP Hồ Chí Minh

  Thư viện ảnh