Truy cập nội dung luôn

  Nghiên cứu trao đổi

GIỮ VỮNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Ngày đăng 22/10/2019 | 8:48 AM  | View count: 3797

Sau hơn 30 năm đổi mới, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta đã giành được nhiều thành tựu quan trọng; tiềm lực mọi mặt của đất nước được nâng lên; đời sống của các tầng lớp nhân dân ngày càng được cải thiện. Tuy nhiên, việc xây dựng thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta còn những hạn chế, yếu kém, như Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5, BCH Trung ương khóa XII “Về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” đã nhận định:

- Tuy nhiên, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta thực hiện còn chậm. Một số quy định pháp luật, cơ chế, chính sách còn chồng chéo, mâu thuẫn, thiếu ổn định, nhất quán; còn có biểu hiện lợi ích cục bộ, chưa tạo được bước đột phá trong huy động, phân bổ và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực phát triển.

- Hiệu quả hoạt động của các chủ thể kinh tế, các loại hình doanh nghiệp trong nền kinh tế còn nhiều hạn chế. Việc tiếp cận một số nguồn lực xã hội chưa bình đẳng giữa các chủ thể kinh tế. Cải cách hành chính còn chậm. Môi trường đầu tư, kinh doanh chưa thực sự thông thoáng, mức độ minh bạch, ổn định chưa cao. Quyền tự do kinh doanh chưa được tôn trọng đầy đủ. Quyền sở hữu tài sản chưa được bảo đảm thực thi nghiêm minh.

- Một số loại thị trường chậm hình thành và phát triển, vận hành còn nhiều vướng mắc, kém hiệu quả. Giá cả một số hàng hoá, dịch vụ thiết yếu chưa được xác lập thật sự theo cơ chế thị trường.

- Thể chế bảo đảm thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội còn nhiều bất cập. Bất bình đẳng xã hội, phân hoá giàu - nghèo có xu hướng gia tăng. Xoá đói, giảm nghèo còn chưa bền vững, chưa thật đồng bộ; công tác quy hoạch, kế hoạch, dự báo còn nhiều yếu kém; sự can thiệp của cơ quan quản lý nhà nước còn vi phạm các nguyên tắc, quy luật của thị trường; phân hóa giàu - nghèo có xu hướng mở rộng; đạo đức xã hội bị xuống cấp, tham nhũng còn nghiêm trọng; môi trường bị ô nhiễm nặng nề; sự phát triển của y tế, giáo dục, văn hóa và giải quyết các vấn đề an sinh xã hội... còn nhiều bất cập…. Vì vậy, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa trong nền kinh tế thị trường, hơn lúc nào hết là nhiệm vụ cấp bách, quan trọng.

Trong  hơn 30 năm qua, Việt Nam đã và đang tập trung phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa - một mô hình kinh tế chưa có tiền lệ trong lịch sử. Đây là sự phát triển sáng tạo lý thuyết hình thái kinh tế - xã hội của C.Mác trong điều kiện Việt Nam và như đã trình bày trên đây, kinh tế thị trường là sản phẩm phát triển của xã hội loài người, cho nên định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là yếu tố nảy sinh từ nền kinh tế thị trường có sự điều tiết của nhà nước ta, không phải là sự lắp ghép cơ học yếu tố định hướng xã hội chủ nghĩa vào kinh tế thị trường.

Trải qua 6 kỳ Đại hội, từ Đại hội VI năm 1986 đến nay, qua mỗi kỳ đại hội, mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ngày càng được nhận thức đầy đủ, được bổ sung, sửa đổi và hoàn thiện. Đại hội XII, Đảng Cộng sản Việt Nam đã có bước phát triển mới rất rõ nét trong tư duy về kinh tế thị trường khi xác định: “Nền kinh tế thị trườngđịnh hướng XHCN ở  Việt Nam là nền kinh tế vận hành đầy đủ, đồng bộ theo các quy luật của kinh tế thị trường, đồng thời bảo đảm định hướng XHCN phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước. Đó là nền kinh tế hiện đại và hội nhập quốc tế; có sự quản lý của Nhà nước pháp quyền XHCN, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, nhằm mục tiêu “dân giàu nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.Tại Hội Nghị lần thứ 5, BCH Trung ương khóa XII, Đảng Cộng sản Việt Nam đã ban hành Nghị quyết về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, trong đó xác định: Đến năm 2030 hoàn thiện đồng bộ và vận hành có hiệu quả thể chế KTTT định hướng XHCN ở nước ta, đồng thời đề ra 6 nhóm giải pháp chính và 5 nhiệm vụ trước mắt để triển khai thực hiện. Trong đó, giải pháp đầu tiên là thống nhất nhận thức về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.

Bản chất xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế thị trường ở nước ta được thể hiện ở một số điểm cơ bản sau:

Một là,có sự quản lý của Nhà nước pháp quyền XHCN, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo. Kinh tế thị trường vừa thúc đẩy sự phát triển nhanh của lực lượng sản xuất, trình độ xã hội hóa của nền sản xuất phát triển cao, đồng thời cũng vừa tạo ra phân hóa giàu nghèo, tính tự phát, vô chính phủ trong sự vận hành của nền kinh tế, tạo nguy cơ tiềm tàng của khủng hoảng kinh tế-xã hội…Do đó, để phát huy mặt tốt của kinh tế thị trường trong sản xuất của cải, vật chất, giảm thiểu tác động tiêu cực của kinh tế thị trường đối với cân đối vĩ mô của nền kinh tế và cuộc sống của người dân, thì sự can thiệp của nhà nước là rất cần thiết và cấp bách. Mục tiêu của sự điều tiết do nhà nước thực hiện hướng vào phục vụ lợi ích của đại đa số người dân, thực hiện “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”, đảm bảo tăng trưởng kinh tế đi đôi với tiến bộ và công bằng xã hội, khuyến khích làm giàu đi đôi với xóa đói, giảm nghèo, không chỉ tạo ra môi trường pháp lý, môi trường kinh tế-xã hội ổn định bằng kế hoạch, quy hoạch, chương trình, biện pháp hành chính…mà còn bằng các chính sách, luật pháp, các đòn bẩy kinh tế để điều tiết nền kinh tế, phát huy vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, phục vụ lợi ích của người dân. Bên cạnh đó, để đảm bảo công bằng xã hội, nhà nước ta không chỉ tham gia điều tiết quá trình phân phối kết quả sản xuất mà còn tham gia điều tiết cả “các yếu tố sinh lời”, tạo điều kiện cho người lao động được tiếp cận các yếu tố đầu vào của sản xuất, như: được nhận quyền sử dụng đất, được vay tín dụng ưu đãi, được đào tạo nghề, tham gia các hoạt động khuyến nông, khuyến lâm, khuyến ngư... Tuy nhiên, sự điều tiết, can thiệp của nhà nước ta không phải tùy tiện, chủ quan mà phải dựa trên cơ sở vận dụng các quy luật khách quan của kinh tế thị trường.

Hai là, kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, làm chỗ dựa vững chắc để phát huy vai trò của nhà nước trong điều tiết nền kinh tế theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Kinh tế thị trường ở Việt Nam “có nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế”. Các thành phần kinh tế đều là bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế quốc dân, “cùng bình đẳng, hợp tác, cạnh tranh cùng phát triển”, trong đó “kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế”.

Kinh tế nhà nước cùng kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân. Nhà nước ta là nhà nước của dân, do dân, vì dân, nhưng nếu chỗ dựa vật chất là kinh tế nhà nước yếu kém thì khả năng can thiệp, điều tiết của nhà nước đối với kinh tế thị trường cũng kém hiệu lực, hiệu quả. Kinh tế nhà nước ở đây là những ngành, lĩnh vực, tập đoàn có khả năng chi phối các ngành, các lĩnh vực khác, có ảnh hưởng, chi phối trực tiếp đến yếu tố đầu vào của nền kinh tế (như: điện, xăng dầu, viễn thông, giao thông, một số dịch vụ công...).

Ba là, thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa không ngừng được xây dựng đồng bộ và hoàn thiện. Tại  Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5, BCH Trung ương khóa XII “Về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” đã đưa ra quan điểm chỉ đạo: “Xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một nhiệm vụ chiến lược, là khâu đột phá quan trọng, tạo động lực để phát triển nhanh và bền vững; đổi mới mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá; xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế; thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội”. Đồng thời Nghị quyết xác định mục tiêu cụ thể đó là: Đến năm 2020, Phấn đấu hoàn thiện một bước đồng bộ hơn hệ thống thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa theo các chuẩn mực phổ biến của nền kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập quốc tế. Cơ bản bảo đảm tính đồng bộ giữa thể chế kinh tế và thể chế chính trị, giữa Nhà nước và thị trường; sự hài hoà giữa tăng trưởng kinh tế với phát triển văn hoá, phát triển con người, thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội, bảo đảm an sinh xã hội, bảo vệ môi trường, phát triển xã hội bền vững. Chủ động, tích cực hội nhập kinh tế quốc tế gắn với xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ. Đến năm 2030, Hoàn thiện đồng bộ và vận hành có hiệu quả thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta.

 Về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, Nghị quyết chỉ rõ:

- Tiếp tục hoàn thiện thể chế về sở hữu, phát triển các thành phần kinh tế, các loại hình doanh nghiệp.

- Hoàn thiện thể chế phát triển đồng bộ các yếu tố thị trường và các loại thị trường.

- Hoàn thiện thể chế gắn kết tăng trưởng kinh tế với bảo đảm phát triển bền vững, tiến bộ và công bằng xã hội, quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu.

- Hoàn thiện thể chế đẩy mạnh, nâng cao hiệu quả hội nhập kinh tế quốc tế.

Thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là tổng hòa của tất cả 4 thành tố cơ bản nêu trên, chúng luôn có tác động qua lại lẫn nhau trong một chỉnh thể của một nền kinh tế quốc dân thống nhất có sự quản lý của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Bốn là, nhà nước thực hiện phân phối theo kết quả lao động, hiệu quả kinh tế, mức đóng góp vốn, cổ phần và phân phối thông qua phúc lợi xã hội; thực hiện tăng trưởng kinh tế gắn với tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng bước đi và trong từng chính sách phát triển; gắn kết chặt chẽ giữa tăng trưởng kinh tế với phát triển xã hội, văn hóa, giáo dục, y tế, đảm bảo an sinh xã hội, triển khai hệ thống chính sách xóa đói, giảm nghèo, giảm dần khoảng cách về mức sống vật chất, văn hóa tinh thần giữa các tầng lớp dân cư, giữa các vùng miền.

Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, là sự vận dụng và phát triển sáng tạo Học thuyết Mác-Lênin của Đảng Cộng sản Việt Nam vào điều kiện thực tế ở Việt Nam.Trong điều kiện hội nhập quốc tế sâu rộng với nhiều thách thức như hiện nay thì việc giữ vững bản chất xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế luôn là cần thiết và cấp bách.

 

Người viết: Đoàn Thị Kim Hoa - Trưởng Khoa Lý luận cơ sở

  Văn bản Nhà trường

  thời tiết

Hà Nội
Đà Nẵng
TP Hồ Chí Minh

  Thư viện ảnh