Truy cập nội dung luôn

  Nghiên cứu trao đổi

THỰC TIỄN ÁP DỤNG QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 2015 VỀ TỘI LÀM LÂY LAN DỊCH BỆNH TRUYỀN NHIỄM NGUY HIỂM CHO NGƯỜI
Ngày đăng 25/10/2021 | 3:32 PM  | View count: 56

Hiện nay, tình hình dịch bệnh viêm đường hô hấp do chủng mới của vi rút Corona (Covid - 19) đang có diễn biến phức tạp trên thế giới và tại Việt Nam, gây ra hậu quả thiệt hại khó lường về kinh tế, trật tự an toàn xã hội.

     Chính vì vậy, tất cả các quốc gia trên thế giới, đang nỗ lực ngăn chặn thiệt hại về nhân mạng trong cuộc khủng hoảng sức khỏe chưa từng có do đại dịch Covid - 19 gây ra. So với các quốc gia trên thế giới và vùng lãnh thổ thì có thể khẳng định Việt Nam đã kiểm soát rất tốt tình hình dịch bệnh, hạn chế tới mức thấp nhất tình trạng lây lan ra cộng đồng, được thế giới ca ngợi. Để đạt được kết quả này chính là sự nỗ lực của Chính phủ và cả hệ thống chính trị cũng như sự minh bạch của Chính phủ trong việc chống lại dịch bệnh với quan điểm đặt sự tồn tại và cuộc sống của người dân lên trên hết, đặt sức khỏe của người dân lên hàng đầu, sẵn sàng đánh đổi kinh tế để bảo đảm sức khỏe của người dân. Tuy nhiên, trong lúc cả đất nước đang dồn hết sức người, sức của để chống lại dịch bệnh với tinh thần “chống dịch như chống giặc”, với những sự hi sinh cao cả bất kể ngày đêm vì người bệnh của đội ngũ y, bác sĩ và lực lượng vũ trang trong việc cách ly và khoanh vùng để ngăn dịch, thì vẫn còn có những người đã cố tình trốn tránh việc cách ly, khai báo gian dối khi trở về từ vùng có dịch hoặc trốn khỏi nơi cách ly. Với hành động thiếu suy nghĩ từ một cá nhân, đã để lại hậu quả vô cùng lớn đối với xã hội nói chung và công cuộc phòng, chống dịch Covid - 19 nói riêng. Từ sự gian dối của họ, đã đẩy cả một khu phố trong tình trạng cách ly, hàng trăm người liên quan phải bắt buộc cách ly tập trung và cách ly tự nguyện... và truyền bệnh cho người thân trong gia đình và xã hội. Đây chính là hành vi đáng lên án, chứng tỏ sự ích kỷ, thiếu hiểu biết và không tuân thủ pháp luật. Những hành vi khai báo gian dối, giấu dịch và làm lây lan bệnh dịch ra xã hội đã được quy định rất rõ Điều 240 Bộ luật Hình sự (BLHS) 2015. Vậy quy định của Điều 240 BLHS 2015 là gì và việc áp dụng trong thực tiễn ra sao? Trong phạm vi bài viết, tác giả sẽ phân tích những quy định và việc áp dụng các quy định này để xử lý những hành vi nêu trên nhằm góp phần “chiến thắng” dịch bệnh Covid - 19.

  1. Quy định của Điều 240 BLHS 2015 “Tội làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người”

Điều 240 BLHS 2015 quy định:

“1. Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây, làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng hoặc bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:

            a) Đưa ra hoặc cho phép đưa ra khỏi vùng có dịch bệnh động vật, thực vật, sản phẩm động vật, thực vật hoặc vật phẩm khác có khả năng lây truyền dịch bệnh nguy hiểm cho người, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác;

            b) Đưa vào hoặc cho phép đưa vào lãnh thổ Việt Nam động vật, thực vật hoặc sản phẩm động vật, thực vật bị nhiễm bệnh hoặc mang mầm bệnh nguy hiểm có khả năng lây truyền cho người;

            c) Hành vi khác làm lây lan dịch bệnh nguy hiểm cho người.

            2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 10 năm:

            a) Dẫn đến phải công bố dịch thuộc thẩm quyền của Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh hoặc Bộ trưởng Bộ Y tế;

            b) Làm chết người.

            3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 10 năm đến 12 năm:

            a) Dẫn đến phải công bố dịch thuộc thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ;

            b) Làm chết 02 người trở lên.

            4. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm”.

            2. Thực tiễn áp dụng

            Mặc dù tội danh này cũng đã được quy định trong cả hai BLHS 1999 và 2015, nhưng thực tiễn xét xử đối với tội phạm này hầu như không có, thậm chí, ngay cả hiện nay, đối với đại dịch nguy hiểm Covid - 19 đang hoành hành hết sức nguy hiểm trên phạm vi toàn cầu nói chung và Việt Nam nói riêng. Trong quá trình thực hiện chống dịch tại Việt Nam, đã có những người cố tình khai báo y tế gian dối và trốn khỏi nơi cách ly. Những hành vi này của họ là hết sức nguy hiểm, là nguyên nhân làm lây lan dịch bệnh cần phải xử lý thật nghiêm. Chính việc không khai báo hoặc khai báo gian dối của bệnh nhân đã gây khó khăn trong công tác phòng, chống dịch bệnh của cơ quan chức năng.

            Liên quan đến việc phòng, chống dịch bệnh Covid - 19, ngoài hành vi khai báo y tế gian dối, trốn khỏi nơi cách ly, thì còn một loạt những hành vi khác như: tung tin sai sự thật về mức độ của dịch bệnh, đầu cơ buôn bán trái phép khẩu trang y tế và các loại thiết bị tế không có giấy phép. Thậm chí, còn có những hành vi lợi dụng mạng xã hội để xúc phạm đến danh dự, nhân phẩm của người khác hết sức nghiêm trọng. Phải khẳng định, những hành vi này là vi phạm pháp luật, ảnh hưởng xấu đến trật tự, an toàn xã hội, cần phải được xử lý nghiêm minh bằng chế tài hình sự.

            Đối với trường hợp này, ta thấy rằng, rõ ràng là không thuộc trường hợp thực hiện hai loại hành vi như đưa ra hoặc cho phép đưa ra khỏi vùng dịch hoặc đưa vào hoặc cho phép đưa vào lãnh thổ Việt Nam động vật, thực vật hoặc sản phẩm từ động vật, thực vật bị nhiễm bệnh hoặc mang mầm bệnh mà ta cần căn cứ vào quy định tại điểm c khoản 1 Điều 240 BLHS 2015 là “hành vi khác làm lây lan dịch bệnh nguy hiểm cho người” để xử lý. Tuy nhiên, về vấn đề này cũng còn có ý kiến khác nhau về việc hiểu thế nào là “hành vi khác”? Có quan điểm cho rằng: “Hiện chưa có quy định cụ thể hành vi đưa người hoặc cho phép đưa người hoặc người bệnh, người có nguy cơ nhiễm bệnh (theo phân loại F1, F2, F3, F4,... theo khuyến cáo của Bộ Y tế) cố ý di chuyển khỏi vùng dịch trái phép hoặc nhập cảnh trái phép vào lãnh thổ Việt Nam gây lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người như bệnh dịch do Covid - 19 gây ra hiện nay”.

            Hành vi này tác động tiêu cực đến tính mạng, sức khỏe nhiều người và gây nguy hại đến nền kinh tế của đất nước, song, với quy định tại BLHS như hiện nay, chúng ta cũng không thể xử lý các đối tượng có hành vi trên theo Điều 240 BLHS 2015 được, vì chưa có hướng dẫn về trường hợp này.

            Để áp dụng pháp luật một cách thống nhất, ngày 30/3/2020, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã kịp thời ban hành Công văn số 45/TANDTC - PC về việc xét xử tội phạm liên quan đến phòng chống dịch bệnh Covid - 19 (sau đây gọi tắt Công văn 45). Có thể khẳng định, việc ban hành Công văn 45 là hết sức kịp thời và cần thiết, góp phần quan trọng vào việc xử lý đối với hành vi trốn tránh, cản trở hoạt động phòng, chống dịch Covid - 19 và là cơ sở để áp dụng chế tài hình sự xử lý các hành vi liên quan đến quy định tại Điều 240 BLHS 2015 và liên quan đến công tác phòng, chống dịch Covid - 19 trong giai đoạn hiện nay. Theo đó “hành vi khác làm lây lan dịch bệnh nguy hiểm cho người” được hiểu như sau:

            1.1. Người đã được thông báo mắc bệnh; người nghi ngờ mắc bệnh hoặc trở về từ vùng có dịch bệnh Covid - 19 đã được thông báo cách ly thực hiện một trong các hành vi lây truyền dịch bệnh Covid - 19 cho người khác, thì bị coi là trường hợp thực hiện “hành vi khác làm lây lan dịch bệnh nguy hiểm cho người” quy định tại điểm c khoản 1 Điều 240 BLHS 2015 và bị xử lý về tội làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm cho người, gồm các hành vi:

            a) Trốn khỏi nơi cách ly, là việc người bị cách ly nhưng đã tự ý trốn khỏi nơi cách ly tập trung không cần biết vì lý do gì, mà cần khẳng định, đây là hành vi đáng lên án, không những gây nguy cơ lây lan dịch bệnh; gây khó khăn cho công tác phòng, chống dịch của cơ quan chức năng, mà xét về mặt pháp luật, thì hành vi này chính là đã vi phạm pháp luật.

            b) Không tuân thủ quy định về cách ly, đây là hành vi của người đã bị nhiễm bệnh, bắt buộc phải cách ly, nhưng đã không tuân thủ quy định cách ly. Thực tiễn đã có nhiều trường hợp tiếp xúc gần với bệnh nhân hoặc trở về từ vùng dịch ở nước ngoài theo quy định phải đi cách ly tập trung nhưng những trường hợp này không chấp hành. Cơ quan chức năng và chuyên môn đã vận động, tuyên truyền gặp rất nhiều khó khăn do người dân không hợp tác, thậm chí, một số người từ nước ngoài đã gây mất trật tự cả sân bay.

            c) Từ chối, trốn tránh việc áp dụng biện pháp cách ly, cưỡng chế cách ly, đây là hành vi của người theo quy định phải cách ly nhưng đã tìm mọi lý do để từ chối việc cách ly hoặc cố tình trốn tránh việc cách ly.

            d) Không khai báo y tế, khai báo không đầy đủ hoặc khai báo gian dối, là hành vi khai báo không trung thực tình trạng nhiễm bệnh hoặc giấu việc bản thân có tiếp xúc với người bệnh hoặc không khai báo việc mình cư trú tại vùng dịch.

            Ngoài ra, Công văn 45 còn nêu thêm các hành vi cụ thể sau:

            1.2. Người chưa bị xác định mắc bệnh Covid - 19 nhưng sống trong khu vực đã có quyết định cách ly, quyết định phong tỏa thực hiện một trong các hành vi sau đây gây thiệt hại từ 100 triệu đồng trở lên do phát sinh chi phí phòng, chống dịch bệnh thì bị xử lý về tội vi phạm quy định về an toàn ở nơi đông người theo quy định tại Điều 295 BLHS 2015:

            a) Trốn khỏi khu vực bị cách ly, khu vực bị phong tỏa; b) Không tuân thủ quy định cách ly; c) Từ chối, trốn tránh việc áp dụng biện pháp cách ly, cưỡng chế cách ly; d) Không khai báo y tế, khai báo không đầy đủ hoặc khai báo gian dối.

            1.3. Đối với chủ cơ sở kinh doanh, người quản lý cơ sở kinh doanh dịch vụ (như quán ba, vũ trường, karaoke, dịch vụ mát - xa, cơ sở thẩm mỹ...) thực hiện hoạt động kinh doanh khi đã có quyết định tạm đình chỉ hoạt động kinh doanh để phòng, chống dịch bệnh Covid - 19 của cơ quan, người có thẩm quyền, gây thiệt hại từ 100 nghìn đồng trở lên do phát sinh chi phí phòng, chống dịch bệnh thì bị xử lý về tội vi phạm quy định về an toàn ở nơi đông người theo quy định tại Điều 295 BLHS 2015.

            1.4. Người có hành vi đưa lên mạng máy tính, mạng viễn thông thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, thông tin xuyên tạc về tình hình dịch bệnh Covid - 19, gây dư luận xấu thì bị xử lý về tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông theo quy định tại Điều 288 BLHS 2015.

            1.5. Người có hành vi đưa trái phép thông tin cá nhân, bí mật đời tư xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự của nhân viên y tế, người tham gia phòng, chống dịch bệnh Covid - 19, người mắc bệnh, người nghi ngờ mắc bệnh Covid - 19 thì bị xử lý về tội làm nhục người khác theo quy định tại Điều 155 BLHS 2015.

            1.6. Người có hành vi lợi dụng dịch bệnh Covid - 19 đưa ra thông tin không đúng sự thật về công dụng của thuốc, vật tư y tế về phòng, chống dịch bệnh nhằm chiếm đoạt tài sản của người khác thì bị xử lý về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo quy định tại Điều 174 BLHS 2015.

            1.7. Người có hành vi đã, đang hoặc nhằm đưa trái phép thuốc, vật tư y tế dùng vào việc phòng, chống dịch bệnh Covid - 19 ra khỏi biên giới nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam nhằm thu lợi bất chính thì bị xử lý về tội buôn lậu theo quy định tại Điều 188 BLHS 2015.

            1.8. Người có hành vi lợi dụng sự khan hiếm hoặc tạo sự khan hiếm giả tạo trong tình hình dịch bệnh Covid - 19 để mua vét hàng hóa đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công bố là mặt hàng bình ổn giá hoặc hàng hóa được Nhà nước định giá nhằm bán lại để thu lợi bất chính thì bị xử lý về tội đầu cơ theo quy định tại Điều 196 BLHS 2015.

            1.9. Người có hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc thủ đoạn khác cản trở người thi hành công vụ trong phòng, chống dịch bệnh Covid - 19 thì bị xử lý về tội chống người thi hành công vụ theo quy định tại Điều 330 BLHS 2015.

            1.10. Người có trách nhiệm trong phòng, chống dịch bệnh Covid - 19 nhưng không triển khai hoặc triển khai không kịp thời, không đầy đủ các biện pháp phòng, chống dịch bệnh theo quy định gây hậu quả nghiêm trọng thì bị xử lý về tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng theo quy định tại Điều 360 BLHS 2015.

            Như vậy, với Công văn 45 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, thì các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến công tác phòng, chống dịch bệnh Covid - 19 đã có hướng dẫn cụ thể. Để góp phần vào việc phòng, chống dịch Covid - 19, các cơ quan tiến hành tố tụng cần áp dụng triệt để các hướng dẫn trên và xử lý nghiêm khắc bằng chế tài hình sự đối với các hành vi vi phạm pháp luật như nội dung của Công văn 45 đã đề cập, tùy theo từng hành vi cụ thể để truy cứu TNHS tương ứng với các điều luật quy định trong BLHS 2015.

            Mỗi người chúng ta ai cũng biết được rằng, dịch bệnh Covid - 19 là rất nguy hiểm đến tính mạng con người, nó lây lan nhanh chóng. Thế nhưng, vẫn nhiều người coi thường và làm lây nhiễm ra cộng đồng; trong khi cả hệ thống chính trị và toàn thể Nhân dân đều đang chung tay quyết liệt nhằm đẩy lùi dịch bệnh nguy hiểm này. Hàng ngày, các ngành, các cấp liên tục vận động, tuyên truyền qua các phương tiện truyền thông như tivi, tin nhắn hoặc các ứng dụng của mạng xã hội. Do vậy, không có lý do nào để nói rằng một cá nhân nào đó lại không hiểu được vấn đề này, để mà bàn đến câu chuyện là họ nhận thức được hay không nhận thức được hành vi của mình, cũng như họ cố ý hay không cố ý để xác định họ có lỗi hay không có lỗi để loại trừ không xử lý TNHS được. Vì thế, đối với những hành vi trực tiếp hoặc gián tiếp làm dịch bệnh lây lan cần thiết phải có những biện pháp xử lý mạnh tay hơn của cơ quan nhà nước trong việc dập tắt dịch bệnh; ổn định tình hình xã hội và quan trọng hơn là ổn định cuộc sống của người dân. Cần tuân thủ triệt để các hướng dẫn của Công văn 45, các cơ quan tiến hành tố tụng cần tập trung điều tra làm rõ các hành vi vi phạm như tinh thần của Công văn 45 để áp dụng điều tra, truy tố, xét xử theo thủ tục rút gọn, nếu không theo thủ tục rút gọn được thì cũng cần sớm đưa ra xét xử theo quy định.

Giảng viên chính: Nguyễn Thị Nhận -  Khoa Nhà nước và pháp luật

 

  Văn bản Nhà trường

  thời tiết

Hà Nội
Đà Nẵng
TP Hồ Chí Minh

  Thư viện ảnh