Truy cập nội dung luôn

  Nghiên cứu trao đổi

VAI TRÒ CỦA CHỦ NGHĨA YÊU NƯỚC VIỆT NAM TRONG XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN ĐẤT NƯỚC HIỆN NAY
Ngày đăng 21/07/2022 | 3:51 PM  | View count: 147

Nguyễn Trần Lực - Giảng viên Khoa Lý luận cơ sở

     Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam được hình thành trong tiến trình xây dựng và phát triển của dân tộc Việt Nam. Trong suốt chiều dài lịch sử nhân loại, hiếm có dân tộc nào trải qua chiến tranh giành độc lập nhiều như dân tộc Việt Nam. Trong các cuộc chiến tranh bảo vệ đất nước, Việt Nam luôn ở trong thế “nhỏ chống lớn”, “ít địch nhiều”. Chính bối cảnh đó đã tác động sâu sắc đến sự hình thành và phát triển của lòng yêu nước, truyền thống đoàn kết dân tộc, ý chí kiên cường, bất khuất và niềm tự tôn của người dân Việt Nam và trở thành chủ nghĩa yêu nước. Điều đó được thể hiện hùng hồn trong bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên “Nam quốc sơn hà” của Lý Thường Kiệt, thấm đẫm trong từng câu chữ trong “Hịch tướng sĩ” của Trần Quốc Tuấn, “Bình Ngô đại cáo” của Nguyễn Trãi.... và sau này là khí thế hào hùng “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước” trong thời đại Hồ Chí Minh. Chính vì vậy, chủ nghĩa yêu nước Việt Nam là hệ thống quan điểm, tư tưởng, tình cảm, ý chí và hành động của con người Việt Nam đối với đất nước; được hình thành và phát triển lâu dài trong lịch sử dựng nước, giữ nước của dân tộc; biểu hiện ở tình yêu quê hương, xứ sở, đồng bào và hành động cống hiến sức lực, trí tuệ, sẵn sàng xả thân vì sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, trở thành động lực tinh thần to lớn góp phần vào sự trường tồn của dân tộc và sự phồn vinh của đất nước. Đối với dân tộc Việt Nam, chủ nghĩa yêu nước không chỉ là tình cảm tự nhiên, mà còn là sản phẩm của lịch sử, được hun đúc bởi chính lịch sử đau thương và hào hùng của dân tộc. Giáo sư Trần Văn Giàu cho rằng: Chủ nghĩa yêu nước đó không chỉ dừng lại ở những tư tưởng, tình cảm thuần túy, mà còn được biểu hiện ở những hành động thiết thực của cá nhân và cộng đồng người [1] .Do vậy, chủ nghĩa yêu nước Việt Nam là sự thống nhất hữu cơ giữa tình cảm và lý trí, suy nghĩ và hành động, trở thành đạo lý sống của cá nhân và cộng đồng. Và chính điều này cũng lý giải tại sao chủ nghĩa yêu nước có vai trò quan trọng đối với quá trình hình thành và phát triển của dân tộc Việt Nam.

      Trước hết, cần phải khẳng định chủ nghĩa yêu nước là một giá trị bền vững, là nhân tố quan trọng hàng đầu tác động sâu sắc đến đời sống văn hóa tinh thần và đã trở thành truyền thống, bản lĩnh Việt Nam trong suốt quá trình hình thành và phát triển của dân tộc qua các thời kỳ lịch sử; là cơ sở vững chắc gắn kết khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

     Yêu nước là một tình cảm, một trạng thái tâm lý tự nhiên của con người như tình yêu quê hương, xứ sở, sự gắn bó với ngôn ngữ và niềm tự hào về truyền thống... Yêu nước là một tình cảm xã hội, mà nội dung là tình yêu và lòng trung thành đối với Tổ quốc, lòng tự hào về quá khứ và hiện tại của Tổ quốc, ý chí bảo vệ những lợi ích của Tổ quốc. Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam đã trở thành hệ tư tưởng chủ đạo, giữ vai trò định hướng và chi phối toàn bộ quá trình dựng nước và giữ nước của dân tộc ta qua các thời kỳ. Hơn nữa, chủ nghĩa yêu nước còn trở thành giá trị văn hóa mang tính phổ biến và được xã hội hóa sâu rộng trong mọi tầng lớp nhân dân, được các thế hệ người Việt Nam xác định như một trong những tiêu chí, giá trị cao nhất quy định phương châm sống và hành động của mình.

     Thật vậy, thực tiễn lịch sử mấy nghìn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc ta đã cho thấy: chủ nghĩa yêu nước Việt Nam chính là sự kết hợp chặt chẽ giữa lý trí yêu nước và tình cảm yêu nước của con người Việt Nam. Hơn thế nữa, chủ nghĩa yêu nước Việt Nam không chỉ là một giá trị, mà điều quan trọng hơn nữa nó còn là cội nguồn, cơ sở của hàng loạt các giá trị khác, là giá trị cao nhất trong bảng thang giá trị của bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam. Các giá trị văn hóa khác đều là sự thể hiện dưới những khía cạnh, những góc độ và hình thức khác nhau của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam. Điều đó có nghĩa, chủ nghĩa yêu nước không chỉ chứa đựng các giá trị chân, thiện, mỹ mà đã trở thành những yếu tố tận chân, tận thiện, tận mỹ. Trong đó, chủ nghĩa yêu nước Việt Nam truyền thống là cơ sở của chủ nghĩa anh hùng, tinh thần đoàn kết, đức tính cần cù, chịu khó, lối sống lành mạnh, lạc quan, yêu đời của nhân dân Việt Nam, làm nên cốt cách Việt Nam. Còn chủ nghĩa yêu nước Việt Nam hiện đại là động lực để thực hiện độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, kết hợp chủ nghĩa yêu nước chân chính với chủ nghĩa quốc tế vô sản, củng cố, tăng cường đại đoàn kết, thực hiện thắng lợi mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

      Thứ hai, chủ nghĩa yêu nước Việt Nam là giá trị thiêng liêng chung của toàn dân Việt Nam, của tất cả các dân tộc anh em hiện đang sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam, cùng cộng đồng người Việt Nam đang sinh sống ở nước ngoài, trở thành đặc trưng tiêu biểu cho tích cách con người Việt Nam.

     Trong giai đoạn hiện nay khi các điều kiện tự nhiên và xã hội đã thay đổi (môi trường kinh tế, xã hội, chính trị, văn hóa…) nhưng ở thời đại nào chủ nghĩa yêu nước vẫn luôn là động lực to lớn để xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Thực tế lịch sử đã khẳng định, sức mạnh của dân tộc sẽ trở nên vô cùng mạnh mẽ khi phát huy được vai trò của chủ nghĩa yêu nước. Do đó, chủ nghĩa yêu nước là nội dung cốt lõi của tư tưởng, của nhân sinh quan và thế giới quan Việt Nam, là sợ chỉ đỏ xuyên suốt lịch sử hình thành và phát triển của dân tộc Việt Nam, là hạt nhân để phát huy khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong mở của và hội nhập quốc tế.

     Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam dù truyền thống hay hiện đại suy đến cùng đều là nội dung cốt lõi của tư tưởng Việt Nam, của nhân sinh quan, thế giới quan và bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam. Theo giáo sư Trần Văn Giàu: “Yêu nước trở thành một triết lý xã hội và nhân sinh của Người Việt Nam” [2] . Chủ nghĩa yêu nước là những nguyên tắc, yêu cầu không phải về mặt pháp lý mà mang tính xã hội, chứa đựng giá trị văn hóa sâu sắc, nó là sợi dây tinh thần ràng buộc mọi người trong cộng đồng phải tuân theo trong nhận thức và hành động thực tế. Nó là mẫu số chung của tư tưởng, đạo đức, lối sống con người Việt Nam, trở thành tiêu chí cao nhất và là thước đo giá trị của từng con người, từng công dân trước cộng đồng. Đồng thời, đó cũng là tiêu chí cơ bản để phân biệt bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam với văn hóa của các dân tộc khác.

      Thứ ba, chủ nghĩa yêu nước Việt Nam là động lực tinh thần to lớn của toàn dân tộc, là yếu tố hàng đầu, có ý nghĩa quyết định tạo nên sức mạnh nội sinh để dân tộc ta trường tồn và phát triển.

     Sức mạnh của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam được thể hiện trong suốt chiều dài phát triển của lịch sử dân tộc. Trải qua hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước, dân tộc ta đã xây dựng được những giá trị truyền thống quý báu. Những giá trị đó đã được lưu giữ và trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Nổi bật lên trong các giá trị đó là chủ nghĩa yêu nước, là lối sống tình nghĩa, là tinh thần tương thân tương ái, là đạo lý uống nước nhớ nguồn, là tấm lòng bao dung độ lượng. Chủ nghĩa yêu nước tạo nên sức mạnh của cộng đồng dân tộc trước những thời cơ và thách thức, vào những thời điểm đặc biệt, nhất là khi đất nước xuất hiện những thách thức vận mệnh dân tộc thì chủ nghĩa yêu nước bừng nở, trỗi dậy mạnh mẽ trở thành nguồn sức mạnh vô cùng, vô tận. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tổng kết: Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước. Đó là một truyền thống quý báu của ta . Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và lũ cướp nước ”. [3]

     Thực tiễn lịch sử hào hùng của dân tộc ta đã chứng minh, chủ nghĩa yêu nước chính là cội nguồn sức mạnh, là bệ phóng đưa dân tộc Việt Nam vượt qua môn vài sóng gió, thử thách để đi đến những thắng lợi vinh quang. Qua các cuộc kháng chiến của nhân dân ta chống giặc ngoại xâm đều là những cuộc chiến không cân sức, diễn ra rất ác liệt cả về quy mô và tính chất của cuộc chiến tranh. Trong điều kiện như vậy chính chủ nghĩa yêu nước được khơi dậy và phát huy, tạo thành sức mạnh to lớn để dân tộc Việt Nam chiến đấu và chiến thắng mọi kẻ thù. Do đó, trong quá trình hội nhập quốc tế hiện nay cần phải phát huy vai trò của chủ nghĩa yêu nước để đưa Việt Nam hội nhập, cùng phát triển.

     Đại hội XIII của Đảng tiếp tục khẳng định: Khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, ý chí tự cường dân tộc, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Trong giai đoạn hiện nay, những thành tựu to lớn có ý nghĩa lịch sử của công cuộc đổi mới trong những năm qua đã làm cho thế và lực của nước ta mạnh lên nhiều so với trước. Bên cạnh những cơ hội, nước ta đang đứng trước nhiều thách thức lớn, đan xen nhau, tác động và diễn biến phức tạp. Đòi hỏi phải tranh thủ cơ hội, vượt qua thách thức, tiếp tục đổi mới mạnh mẽ toàn diện và đồng bộ, phát triển nhanh và bền vững. Theo đó, cần phải phát huy vai trò của chủ nghĩa yêu nước trong công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Chủ nghĩa yêu nước có vai trò to lớn, nhưng là sức mạng tinh thần, tồn tại dưới dạng tiềm năng trong cộng đồng dân tộc. Cho nên, trách nhiệm của Đảng, Nhà nước và các lực lượng xã hội là phải phát huy được vai trò của chủ nghĩa yêu nước, biến nó thành hành động trong thực tiễn. Vì vậy, giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, qua đó động viên mọi người tham gia một cách tích cực, tự giác vào công cuộc chung của đất nước chính là làm cho chủ nghĩa yêu nước trở thành sức mạnh vật chất, thành hành động trong thực tiễn để chủ nghĩa yêu nước trở thành động lực to lớn trong quá trình mở cửa, đổi mới và hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay.

     Như vậy, phát huy vai trò của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trong thời kỳ hiện nay chính là nhằm khơi dậy và phát huy tinh thần và nghị lực, trí tuệ và tài năng của mỗi người và toàn thể cộng đồng để tập trung phát triển kinh tế, xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh, bảo vệ vững chắc Tổ quốc thân yêu và thành quả cách mạng, gắn độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo vệ và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, nâng cao uy tín và vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Ban Tuyên giáo Trung ương. Chương trình bồi dưỡng chuyên đề dành cho cán bộ, đảng viên và nhân nhân: Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, H.2017.

2. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, H.2021.

3. Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 7, Nxb.Chính trị quốc gia, H.2011. (tác giả xem chính xác tên Nhà xuất bản)

4. Trần Văn Giàu, Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nôi 1980

 

[1] Trần Văn Giàu. Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam. Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội 1980, tr.101.

[2] Trần Văn Giàu. Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam. Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội 1980, tr.101.

[3] Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 7, Nxb.Chính trị quốc gia, H.2011, tr.38.

  Văn bản Nhà trường

  thời tiết

Hà Nội
Đà Nẵng
TP Hồ Chí Minh

  Thư viện ảnh