Truy cập nội dung luôn

  TIn mới nhận

PHÂN BIỆT MÔ HÌNH TỔ CHỨC CHÍNH QUYỀN ĐÔ THỊ VÀ CHÍNH QUYỀN NÔNG THÔN TẠI THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Ngày đăng 19/01/2022 | 3:13 PM  | View count: 98

Ths. Nguyễn Thùy Dương Trường ĐTCB Lê Hồng Phong Thành phố Hà Nội

     Tóm tắt:  M ột trong các nhiệm vụ được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm hiện nay là đổi mới, hoàn thiện mô hình tổ chức chính quyền đô thị khi khu vực đô thị được xác định là hạt nhân, động lực phát triển và đã trở thành các cực tăng trưởng kinh tế của đất nước. Do đó, ngày 27/11/2019, Quốc hội đã cho phép thành phố Hà Nội thí điểm triển khai tổ chức mô hình chính quyền đô thị. Vậy mô hình chính quyền đô thị khác gì chính quyền nông thôn? Tại sao ở Hà Nội hình thành hai mô hình này? Định hướng quản lý đối với mỗi loại hình chính quyền của thành phố Hà Nội ra sao? Bài viết sẽ làm rõ những nội dung này.

     Bắt đầu từ ngày 01/7/2021, thành phố thí điểm triển khai tổ chức mô hình chính quyền đô thị theo quy định tại Nghị quyết số 97/2019/QH14 ngày 27/11/2019 của Quốc hội về thí điểm tổ chức mô hình chính quyền đô thị tại thành phố Hà Nội (sau đây gọi là Nghị quyết số 97/2019/QH14) và Nghị định số 32/2021/NĐ-CP ngày 29/3/2021 của Chính phủ quy định chi tiết và biện pháp thi hành Nghị quyết số 97/2019/QH14 ngày 27/11/2019 của Quốc hội về thí điểm tổ chức mô hình chính quyền đô thị tại thành phố Hà Nội. Tuy nhiên việc thí điểm này không áp dụng cho toàn bộ 30 quận, huyện, thị xã trên địa bàn thành phố mà chỉ áp dụng cho 12 quận và thị xã Sơn Tây. Do đó, 17 huyện còn lại trên địa bàn thành phố vẫn thực hiện theo quy định của pháp luật hiện hành về tổ chức chính quyền. Điều này cho thấy, trên cùng một địa bàn là thành phố Hà Nội nhưng có hai mô hình tổ chức chính quyền khác biệt nhau là mô hình chính quyền đô thị và chính quyền nông thôn.

      1. Lý do Hà Nội xây dựng hai mô hình chính quyền khác biệt

     Trước khi Nghị quyết số 97/2019/QH14 có hiệu lực, chính quyền địa phương tại thành phố Hà Nội được tổ chức và hoạt động theo quy định của Hiến pháp năm 2013, Luật Tổ chức Quốc hội năm 2014, Luật Tổ chức Chính phủ năm 2015, Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015, Luât Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật tổ chức Chính phủ và Luật tổ chức chính quyền địa phương năm 2019,… Theo đó, Hiến pháp năm 2013 quy định “cấp chính quyền địa phương gồm có Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân được tổ chức phù hợp với đặc điểm nông thôn, đô thị, hải đảo, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt do luật định”[1].

     Cụ thể hóa Hiến pháp năm 2013, Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 quy định “chính quyền địa phương ở đô thị gồm chính quyền địa phương ở thành phố trực thuộc trung ương, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ương, phường, thị trấn”[2]. Luật này cũng dành cả Chương 3 với 35 Điều (từ Điều 37 đến Điều 71) quy định về tổ chức chính quyền địa phương ở đô thị với nhiều nội dung mới về cơ cấu tổ chức, thẩm quyền.

     Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Chính phủ và Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2019 (sửa đổi, bổ sung Điều 4 của Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015) khẳng định: “Chính quyền địa phương được tổ chức ở các đơn vị hành chính của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam quy định tại Điều 2 của Luật này phù hợp với đặc điểm nông thôn, đô thị, hải đảo, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt”[3]. Điều này cho thấy, Hiến pháp năm 2013 và Luật Tổ chức chính quyền địa phương đã kiến tạo cơ sở pháp lý cho mô hình chính quyền địa phương và có sự phân định giữa chính quyền đô thị với chính quyền ở nông thôn. Vì vậy, tại thành phố Hà Nội cũng đã cơ bản hình thành mô hình chính quyền đô thị và chính quyền nông thôn.

     Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được của hai mô hình này (như chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức bộ máy của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân (viết tắt là HĐND, UBND) đã được sắp xếp, điều chỉnh lại theo các quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương và các văn bản của chính quyền Thành phố, phù hợp với đặc điểm, tính chất của quản lý đô thị; tổ chức bộ máy của HĐND các cấp được củng cố, nâng cao chất lượng (đặc biệt là HĐND thành phố đã được bổ sung thêm Ban Đô thị); UBND các cấp đổi mới về cơ cấu tổ chức, phương thức hoạt động, chế độ công chức, công vụ,…, trong tổ chức và hoạt động của mô hình chính quyền địa phương tại thành phố Hà Nội không tránh khỏi còn nhiều hạn chế, vướng mắc, chưa đáp ứng được yêu cầu đặt ra. Cụ thể[4]:

     Về nhiệm vụ và quyền hạn, HĐND Thành phố vẫn chưa đủ thẩm quyền, chưa được phân cấp những vấn đề quan trọng như quyết định một số khoản thu đặc thù phù hợp với đặc điểm của Thành phố để nâng cao hiệu quả quản lý và tạo thêm nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội, phát triển Thủ đô, góp phần quản lý, đảm bảo trật tự đô thị, môi trường, giảm thiểu ùn tắc giao thông.

     Thẩm quyền của HĐND ở cấp huyện, cấp xã về thực chất, chưa quyết định được những vấn đề quan trọng về phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn. Các vấn đề về quy hoạch, đầu tư, kết cấu hạ tầng đô thị, ngân sách, tổ chức- nhân sự,… chủ yếu do chính quyền Thành phố quyết định. Hoạt động tiếp xúc cử tri, chất vấn của HĐND còn mang tính hình thức.

     Thường trực của HĐND một số quận, huyện, thị xã; xã, phường, thị trấn chưa chủ động trong đổi mới phương thức, nâng cao chất lượng hoạt động của HĐND, thiếu quan tâm đến công tác bồi dưỡng, đào tạo, nâng cao kỹ năng hoạt động cho đại biểu HĐND, nên kết quả hoạt động còn hạn chế.

     UBND quận, huyện, thị xã và xã, phường, thị trấn trong hoạt động quản lý nhà nước đối với các lĩnh vực, nhất là các lĩnh vực liên quan đến quản lý đô thị còn khá nhiều hạn chế, yếu kém; kỷ cương, trật tự đô thị còn yếu. Việc thực hiện một số nhiệm vụ, quyền hạn trong quản lý hạ tầng đô thị theo phân cấp của chính quyền thành phố có phần còn lúng túng.

     Việc tổ chức, cung ứng một số dịch vụ hành chính công, sự nghiệp công theo quy định của pháp luật còn có những hạn chế, bất hợp lý, chậm được khắc phục; quy trình, thủ tục hành chính vẫn còn rườm rà gây khó khăn, phiền toái nhất định cho cư dân đô thị.

Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền đô thị và chính quyền nông thôn chưa có sự phân định rõ; nhiều nhiệm vụ quản lý nhà nước về đô thị không phù hợp với khu vực nông thôn gây khó khăn trong công tác quản lý.

     Về tổ chức bộ máy HĐND, UBND cấp huyện và cấp xã còn bộc lộ một số bất hợp lý, nhiều tầng nấc trung gian, cồng kềnh, không phân định rõ chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan dẫn đến hiệu quả hoạt động chưa cao.

     Cơ cấu và chất lượng đại biểu HĐND các cấp, nhất là ở cấp xã còn bất cập, không đồng đều; năng lực, kỹ năng giám sát còn hạn chế.

     Về phương thức hoạt động, cơ chế hoạt động của tập thể UBND chứa đựng nhiều bất hợp lý, không phát huy tốt vai trò, trách nhiệm cá nhân người đứng đầu, làm hạn chế tính nhanh nhạy, thông suốt của hoạt động quản lý hành chính nhà nước, nhất là quản lý đô thị. Vấn đề phát huy quyền làm chủ của người dân đô thị còn có những hạn chế nhất định.

     Những hạn chế nêu trên xuất phát từ một số nguyên nhân cơ bản sau đây:

      Một là, mô hình tổ chức chính quyền ở khu vực đô thị (quận, thị xã, phường) và khu vực nông thôn đang đô thị hóa (huyện, xã, thị trấn) chưa phù hợp với quản lý đô thị. Việc phân cấp quản lý giữa các cấp chính quyền của thành phố chưa phù hợp với đặc điểm, tính chất của quản lý đô thị.

      Hai là, một số quy định của pháp luật hiện hành về tổ chức và hoạt động của HĐND quận, huyện, thị xã và xã, phường, thị trấn chưa phù hợp với đặc điểm, tính chất của đơn vị hành chính ở thành phố thuộc Trung ương - đô thị đặc biệt như Hà Nội.

      Ba là, năng lực, trách nhiệm của đại biểu HĐND cũng như của cán bộ, công chức của chính quyền quận, huyện, thị xã và xã, phường, thị trấn còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ.

      Bốn là, nhận thức của cán bộ, công chức, viên chức và nhân dân về chính quyền đô thị còn ít, chưa tạo được sự đột phá trong đổi mới mô hình tổ chức, hoạt động của chính quyền phù hợp với đặc điểm của đô thị.

     Có thể nói, mặc dù ở thành phố Hà Nội đã có sự phân định giữa khu vực đô thị và nông thôn nhưng chưa thực sự rõ ràng, chưa tạo sự khác biệt, đặc biệt là sự khác biệt giữa Hà Nội với các tỉnh, thành phố thuộc trung ương trong cả nước. Mô hình quản lý hiện hành của Thành phố chưa đáp ứng được yêu cầu đặt ra, chưa tự chủ, thiếu linh hoạt, khả năng tự quyết, tự chịu trách nhiệm để giải quyết kịp thời các vấn đề đặt ra đối với đô thị còn bất cập. Vì vậy, Nghị quyết số 97/2019/QH14 được ban hành là yêu cầu bức thiết để từng bước đổi mới mô hình tổ chức chính quyền đô thị, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước trên địa bàn thành phố Hà Nội. Đây là lý do để Hà Nội, từ ngày 01/7/2021 tồn tại hai mô hình chính quyền khác biệt nhau là chính quyền đô thị và chính quyền nông thôn.

      2. Điểm khác biệt của hai mô hình chính quyền tại Hà Nội

     Chính quyền đô thị và chính quyền nông thôn tại thành phố Hà Nội khác biệt nhau ở chỗ:

     - Về cấp chính quyền, đối với chính quyền nông thôn, vẫn giữ nguyên mô hình chính quyền 3 cấp, đó là cấp chính quyền thành phố Hà Nội, cấp chính quyền huyện, thị xã và cấp chính quyền xã, thị trấn (đều có HĐND và UBND). Mô hình tổ chức cấp chính quyền của thành phố Hà Nội và huyện, thị xã, xã, thị trấn cơ bản như hiện nay, nhưng có rà soát để thực hiện các giải pháp nhằm củng cố cấp chính quyền tại các xã, thị trấn thuộc các huyện và các xã thuộc thị xã Sơn Tây theo quy định của pháp luật. Đối với chính quyền đô thị, thực hiện thí điểm chính quyền đô thị hai cấp, đó là cấp chính quyền thành phố Hà Nội và cấp chính quyền quận, thị xã (đều có HĐND và UBND). Mô hình tổ chức cấp chính quyền của thành phố Hà Nội và quận, thị xã cơ bản như hiện nay, nhưng có đổi mới các cơ quan chuyên môn trực thuộc phù hợp với tính chất đô thị; đẩy mạnh phân cấp, ủy quyền giữa chính quyền cấp thành phố cho chính quyền cấp quận, thị xã. Như vậy, phường không được coi là một cấp chính quyền nữa nên chính quyền phường không được tổ chức đầy đủ gồm cả HĐND và UBND. Khi này, UBND phường là cơ quan hành chính trực thuộc UBND quận, thị xã đặt tại địa bàn phường.

     - Về phạm vi áp dụng: Chính quyền nông thôn trên địa bàn thành phố Hà Nội được tổ chức tại 17 huyện, bao gồm Ba Vì, Chương Mỹ, Đan Phượng, Đông Anh, Gia Lâm, Hoài Đức, Mê Linh, Mỹ Đức, Phúc Thọ, Phú Xuyên, Quốc Oai, Sóc Sơn, Thạch Thất, Thanh Oai, Thanh Trì, Thường Tín, Ứng Hòa). Trong khi đó, chính quyền đô thị được tổ chức tại 12 quận và thị xã (bao gồm: Ba Đình, Hoàn Kiếm, Long Biên, Thanh Xuân, Cầu Giấy, Hoàng Mai, Tây Hồ, Đống Đa, Hai Bà Trưng, Nam Từ Liêm, Bắc Từ Liêm, Hà Đông và Sơn Tây).

     - Về văn bản áp dụng: Hiện nay, mô hình chính quyền nông thôn ở Hà Nội được tổ chức thực hiện trên cơ sở các quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Chính phủ và Luật Tổ chức chính quyền địa phương. Mô hình chính quyền đô thị, ngoài chịu sự điều chỉnh của Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015 thì còn chịu sự điều chỉnh của Nghị quyết số 97/2019/QH14 ngày 27/11/2019 của Quốc hội về thí điểm tổ chức mô hình chính quyền đô thị tại thành phố Hà Nội và Nghị định số 32/2021/NĐ-CP ngày 29/3/2021 của Chính phủ quy định chi tiết và biện pháp thi hành Nghị quyết số 97/2019/QH14 ngày 27/11/2019 của Quốc hội về thí điểm tổ chức mô hình chính quyền đô thị tại thành phố Hà Nội.

     - Về nhiệm vụ và quyền hạn: Nếu chính quyền nông thôn Hà Nội thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn giống với chính quyền nông thôn tại các tỉnh, thành phố khác trên cả nước thì chính quyền đô thị Hà Nội được thực hiện một số nhiệm vụ, quyền hạn mang tính đặc trưng, riêng có nhằm thể hiện sự khác biệt giữa chính quyền đô thị với nông thôn, giữa đô thị và nông thôn Hà Nội với các tỉnh, thành phố trên cả nước. Theo đó, nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND, UBND ở 12 quận và thị xã, ngoài việc quyết định về ngân sách, nhân sự, giám sát (như ở địa bàn nông thôn) còn tập trung quyết định các vấn đề về xây dựng kết cấu hạ tầng đô thị, sắp xếp mạng lưới thương mại, dịch vụ, du lịch đô thị, quản lý dân cư và tổ chức đời sống dân cư đô thị, các biện pháp bảo đảm trật tự công cộng, an toàn giao thông, phòng, chống cháy nổ, bảo vệ môi trường và cảnh quan đô thị,... Riêng nhiệm vụ về quy hoạch phát triển đô thị, hiện nay không thuộc thẩm quyền của chính quyền quận, thị xã do địa bàn quận và phường là những đô thị lõi, đã đô thị hóa hoàn toàn nên để bảo đảm tính liên thông, thống nhất, những vấn đề này sẽ do chính quyền thành phố Hà Nội quyết định. Bên cạnh đó, chính quyền quận, thị xã cũng tập trung thực hiện một số nhiệm vụ được chuyển giao từ chính quyền phường khi “chính quyền địa phương ở các phường thuộc quận, thị xã tại thành phố Hà Nội là Ủy ban nhân dân phường”[5]. Khi không còn HĐND, nhiệm vụ chính của UBND phường là thực hiện một số công việc cụ thể của quản lý hành chính nhà nước và cung ứng một số dịch vụ công theo phân cấp, ủy quyền của UBND quận, thị xã; hướng dẫn tổ dân phố thực hiện các nhiệm vụ có tính chất tự quản của cộng đồng dân cư trên địa bàn phường.

     - Cơ cấu tổ chức chính quyền: Về cơ bản, cơ cấu tổ chức, bộ máy giúp việc của chính quyền quận, huyện, thị xã thuộc thành phố Hà Nội không có quá nhiều sự khác biệt so với các tỉnh, thành phố khác. Nhưng cơ cấu tổ chức, bộ máy giúp việc của chính quyền xã, phường, thị trấn lại khác biệt rõ nét, đặc biệt là giữa chính quyền nông thôn với chính quyền đô thị Hà Nội.

     Nếu cơ cấu tổ chức của chính quyền xã, thị trấn bao gồm có HĐND và UBND thì cơ cấu tổ chức của chính quyền phường chỉ có UBND. Nếu biên chế công chức của UBND ở xã, thị trấn thuộc biên chế công chức xã thì biên chế công chức làm việc tại UBND phường thuộc biên chế công chức của UBND quận, thị xã và do UBND quận, thị xã quản lý, sử dụng. Chủ tịch UBND quận, thị xã quyết định bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, miễn nhiệm, điều động, luân chuyển, biệt phái, khen thưởng, kỷ luật, tạm đình chỉ công tác đối với Chủ tịch UBND phường, Phó Chủ tịch UBND phường; khen thưởng, kỷ luật công chức làm việc tại UBND phường; giao quyền Chủ tịch UBND phường theo quy định của pháp luật. Trong khi đó, chức danh Chủ tịch, Phó Chủ tịnh UBND xã, thị trấn là cán bộ cấp xã, do HĐND cùng cấp bầu.

     Từ sự phân tích trên cho thấy, đã có sự phân biệt rõ nét, hợp lý giữa chính quyền đô thị và nông thôn ở thành phố Hà Nội, có khả năng đáp ứng được những yêu cầu thực tiễn trong quản lý đô thị hiện nay.

      3. Định hướng quản lý với mỗi loại hình tổ chức chính quyền

Chính quyền địa phương dù ở bất kì đơn vị hành chính nào cũng đều có những đặc điểm chung. Chính quyền địa phương tại Hà Nội, dù ở đô thị hay nông thôn cũng vậy. Tuy nhiên, hai mô hình chính quyền ở Hà Nội vẫn có những đặc điểm riêng biệt bởi không phải bất cứ khía cạnh nào đều được điều chỉnh giống nhau. Nếu không có sự phân biệt giữa chính quyền đô thị và nông thôn thì cách thức quản lý của hai mô hình sẽ giống hệt nhau, và như vậy sẽ không có sự bứt phá, đổi mới, trong khi mỗi mô hình lại có đặc điểm đặc thù. Vì vậy, việc phân định mô hình chính quyền địa phương là để các cấp chính quyền có cơ sở để nâng cao hiệu quả quản lý, tập trung vào từng nhóm đối tượng quản lý, tạo điều kiện cho phát triển kinh tế - xã hội. Sự phân biệt này không có nghĩa chỉ tập trung nguồn lực cho chính quyền đô thị mà để tạo ra sự phát triển đồng đều giữa 2 khu vực đô thị và nông thôn. Muốn vậy, thành phố Hà Nội đã xác định các mục tiêu để đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước đối với chính quyền đô thị và nông thôn như sau:

     + Đối với chính quyền đô thị[6]: Tổ chức thí điểm quản lý theo mô hình chính quyền đô thị trong khu vực các quận và thị xã Sơn Tây đảm bảo bộ máy chính quyền tinh gọn, có tính tập trung, thống nhất, hoạt động nhanh nhạy, thông suốt, có hiệu lực, hiệu quả cao; phát huy quyền làm chủ của nhân dân; nâng cao tính minh bạch, năng động, tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền thành phố; xây dựng chính quyền điện tử, đô thị thông minh nhằm huy động cao nhất mọi nguồn lực cho sự phát triển bền vững của thành phố; đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính; đồng thời đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của Thủ đô và có bước đi, lộ trình phù hợp; đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước và phục vụ tốt hơn cho người dân.

     + Đối với chính quyền nông thôn: Thực hiện theo quy định của pháp luật hiện hành về tổ chức chính quyền gồm HĐND và UBND ở thành phố, quận, huyện, thị xã và xã, thị trấn, nhưng có đổi mới về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn theo hướng đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, tăng cường kiểm tra, giám sát, hiệu lực, hiệu quả trong quản lý nhà nước, phục vụ doanh nghiệp và người dân.

Việc thực hiện tốt các mục tiêu trên sẽ giúp cho mô hình tổ chức và quản lý của chính quyền địa phương ở thành phố Hà Nội nói chung, chính quyền đô thị ở các địa phương thực hiện thí điểm nói riêng triển khai thực sự có hiệu quả./.

 

[1] Khoản 2 Điều 111, Hiến pháp năm 2013.

[2] Khoản 1 Điều 4, Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015.

[3] Khoản 1 Điều 2, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Chính phủ và Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2019.

[4] Tờ trình số 153/TTr-UBND ngày 23/8/2019 của UBND thành phố Hà Nội Đề án và Dự thảo nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm quản lý theo mô hình chính quyền đô thị tại thành phố Hà Nội.

[5] Điểm b, khoản 1, Điều 1, Nghị quyết số 97/2019/QH14.

[6] Tờ trình số 153/TTr-UBND ngày 23/8/2019 của UBND thành phố Hà Nội về Đề án và Dự thảo nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm quản lý theo mô hình chính quyền đô thị tại thành phố Hà Nội.

 

  Văn bản Nhà trường

  thời tiết

Hà Nội
Đà Nẵng
TP Hồ Chí Minh

  Thư viện ảnh